İhbar Tazminatı Hesaplama

İhbar Tazminatı Nedir ve Hangi Durumlarda Ödenir

İhbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenen ve iş sözleşmesinin feshinden önce tarafların birbirine bildirim yapma yükümlülüğüne dayanan bir tazminat türüdür. İş hukukunda belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, hem işçinin hem de işverenin sözleşmeyi sonlandırmadan önce belirli bir süre önceden karşı tarafa haber vermesi gerekir. Eğer bu bildirim sürelerine uyulmadan iş akdi feshedilirse, sürelere uymayan taraf karşı tarafa bildirim süresine tekabül eden ücret tutarında bir ödeme yapmak zorundadır. Bu ödeme kalemine ihbar tazminatı denir. Temel amaç, işçinin yeni bir iş bulması için gerekli zamanı tanımak veya işverenin ayrılan personelin yerine yeni bir çalışan bulabilmesi için operasyonel hazırlık yapmasına imkan sağlamaktır.

İhbar Tazminatına Hak Kazanma Şartları

Bir çalışanın veya işverenin bu tazminatı talep edebilmesi için öncelikle aradaki iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması şarttır. Belirli süreli iş sözleşmelerinde, sözleşmenin bitiş tarihi zaten en başından belli olduğu için ihbar süresi ve tazminatı kavramı geçerli değildir. Ayrıca, iş sözleşmesinin "haklı bir neden" olmaksızın feshedilmiş olması gerekir. Eğer işveren işçiyi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle derhal fesih hakkını kullanarak işten çıkarırsa ihbar tazminatı ödemez. Benzer şekilde, işçi haklı bir nedenle istifa ederse işverene ihbar süresi tanımak zorunda değildir ancak bu durumda kendisi de ihbar tazminatı talep edemez.

Deneme Süresinde İhbar Tazminatı Uygulaması

İş sözleşmelerinde genellikle ilk iki ay veya toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar çıkarılabilen deneme süresi bulunur. Deneme süresi içerisinde hem işçi hem de işveren, herhangi bir bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir. Bu süre geçtikten sonra iş sözleşmesi devam ediyorsa, fesih işlemleri için kanuni ihbar süreleri devreye girer ve bu sürelerin ihlali durumunda tazminat yükümlülüğü doğar.

İhbar Tazminatı Hesaplama Yöntemleri ve Kanuni Süreler

İhbar tazminatı hesaplanırken esas alınan temel kriter işçinin o iş yerindeki toplam kıdem süresidir. İş Kanunu, çalışma süresine göre değişen dört farklı kademeli bildirim süresi belirlemiştir. Bu süreler asgari olup, iş sözleşmeleri ile artırılabilir ancak azaltılamaz. Hesaplama yapılırken işçinin son brüt ücreti üzerinden hareket edilir. Brüt ücretin yanı sıra işçiye sağlanan süreklilik arz eden para ve para ile ölçülebilen menfaatler de hesaplamaya dahil edilerek "giydirilmiş brüt ücret" üzerinden işlem yapılır.

Çalışma Sürelerine Göre İhbar Bildirim Süreleri

İş yerindeki kıdemi 6 aydan az sürmüş olan işçi için bildirim süresi 2 haftadır. Çalışma süresi 6 aydan 1,5 yıla kadar olan işçiler için bu süre 4 hafta olarak uygulanır. Eğer işçi 1,5 yıl ile 3 yıl arasında bir kıdeme sahipse 6 haftalık, 3 yıldan fazla çalışmış ise 8 haftalık bir ihbar süresi söz konusudur. Tazminat miktarı, bu hafta sayılarının günlük brüt kazanç ile çarpılması sonucu elde edilen toplam brüt tutardan yasal kesintilerin düşülmesiyle bulunur.

Brüt Ücret ve Giydirilmiş Ücret Ayrımı

İhbar tazminatında sadece çıplak maaş değil, işçiye düzenli olarak ödenen yemek bedeli, yol yardımı, yakacak yardımı, ikramiye gibi yan ödemeler de dikkate alınmalıdır. Örneğin, işçinin aylık net maaşına ek olarak her ay düzenli aldığı bir yemek kartı bakiyesi varsa, bu bakiyenin brüt karşılığı günlük ücret hesaplamasına eklenir. Bu durum, ödenecek tazminat miktarının işçinin gerçek gelir seviyesine daha yakın olmasını sağlar.

İhbar Tazminatı Üzerinden Yapılan Yasal Kesintiler

Hesaplanan toplam brüt ihbar tazminatı tutarı, çalışanın eline geçecek net tutar değildir. İhbar tazminatı, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintilerine tabidir. Bu noktada kıdem tazminatı ile önemli bir fark ortaya çıkar; bilindiği üzere kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesilirken, ihbar tazminatından hem gelir vergisi hem de damga vergisi kesilmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primi ise bu tazminat türünden kesilmez.

Gelir Vergisi ve Dilimlerin Etkisi

İhbar tazminatı bir ücret niteliğinde kabul edildiği için, ödemenin yapıldığı aydaki kümülatif gelir vergisi matrahı üzerinden vergilendirilir. Eğer çalışanın o yılki toplam kazancı üst vergi dilimlerine ulaşmışsa, ihbar tazminatından yapılacak kesinti oranı da %15, %20 veya %27 gibi değişkenlik gösterebilir. Bu durum, aynı brüt ücrete sahip iki çalışanın farklı net ihbar tazminatı almasına neden olabilir.

Damga Vergisi Hesaplaması

Damga vergisi, resmi belgeler ve ödemeler üzerinden alınan bir vergidir. İhbar tazminatı ödemelerinde de binde 7,59 (0,00759) oranında sabit bir damga vergisi kesintisi uygulanır. Bu kesinti, brüt toplam üzerinden hesaplanır ve gelir vergisi düşülmeden önce belirlenir. Toplam brüt tutardan bu iki vergi kalemi çıkarıldığında, işçiye ödenecek net ihbar tazminatı rakamına ulaşılır.

İş Arama İzni ve İhbar Süresinin Kullanımı

İşveren, ihbar süresi boyunca işçiyi çalıştırmaya devam edebilir. Bu durumda işçiye, çalışma saatleri içinde ve ücretinde herhangi bir kesinti yapmadan günde en az iki saat "yeni iş arama izni" vermek zorundadır. Eğer işçi isterse bu izinlerini birleştirerek toplu olarak da kullanabilir. İşveren bu izni vermezse veya eksik verirse, o sürenin ücretini %100 zamlı olarak ödemekle yükümlüdür.

Bildirim Süresine Uymanın Taraflara Faydası

Bildirim sürelerine uymak, hem iş barışını korur hem de mali yükümlülüklerden kaçınmayı sağlar. İşçi, ayrılmadan önce makul bir süre tanıdığında işveren yeni personel temin edebilir; işveren süre tanıdığında ise işçi işsiz kalma kaygısını bu sürede azaltabilir. İhbar tazminatı ancak bu sürelere uymak istemeyen tarafın ödemesi gereken bir "bedel" olarak karşımıza çıkar.

Peşin Ödeme Yoluyla Fesih

İşveren, ihbar süresini beklemek istemiyorsa, işçinin ihbar süresine ait ücretini peşin ödeyerek iş sözleşmesini derhal sonlandırabilir. Bu durumda işçi iş arama izni kullanamaz çünkü iş ilişkisi o an kesilmiştir. Ancak peşin ödeme yapılması, işçinin kıdem tazminatı veya işe iade davası açma gibi diğer haklarını ortadan kaldırmaz.

İhbar Tazminatı Hakkında Bilinmesi Gereken Özel Durumlar

İhbar tazminatı her işten ayrılma durumunda ödenen bir para değildir. Halk arasında en çok karıştırılan konu, emeklilik veya askerlik gibi nedenlerle istifa edenlerin bu tazminatı alıp alamayacağıdır. İhbar tazminatı, kural olarak haksız fesih durumunda "mağdur edilen" tarafa ödenir. İstifa eden bir işçi, kıdem tazminatına hak kazansa dahi (emeklilik, evlilik, askerlik gibi nedenlerle), ihbar tazminatı alamaz.

Emeklilik ve Askerlik Nedeniyle Ayrılma

Bir çalışan emeklilik şartlarını yerine getirip işten ayrıldığında kıdem tazminatını alabilir ancak işverenden ihbar tazminatı talep edemez. Çünkü sözleşmeyi fesheden taraf işçinin kendisidir. Aynı durum zorunlu askerlik hizmeti nedeniyle ayrılan erkek çalışanlar için de geçerlidir. Bu durumlarda işçi, sadece çalışma süresine göre bildirimde bulunmakla yükümlü olup olmadığı konusunda değerlendirilir; ancak işveren tarafından bir ödeme yapılmaz.

Kadın İşçinin Evlilik Nedeniyle İstifası

Kadın işçiler, evlendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmelerini feshederlerse kıdem tazminatına hak kazanırlar. Ancak bu bir haklı fesih türü olsa da kanun koyucu ihbar tazminatı noktasında işçiyi değil, işvereni korumaktadır. Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadın işçi ihbar tazminatı alamaz; aksine, eğer makul bildirim sürelerine uymadan işten ayrılırsa işverenin ihbar tazminatı talep etme hakkı doğabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İhbar tazminatı nedir?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde fesih bildirim sürelerine uymayan tarafın, karşı tarafa ödemekle yükümlü olduğu, bildirim süresindeki ücrete tekabül eden tazminattır.

İhbar tazminatı hesaplanırken hangi ücret esas alınır?

Hesaplama, işçinin son aldığı brüt ücretin yanı sıra süreklilik gösteren tüm yan ödemelerin (yemek, yol, ikramiye vb.) dahil edildiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır.

Kendi isteğiyle işten ayrılan biri ihbar tazminatı alabilir mi?

Hayır, istifa eden bir çalışan, ayrılma nedeni ne olursa olsun (haklı nedenler hariç) ihbar tazminatı alamaz. İhbar tazminatı genellikle işten çıkarılan işçiye ödenir.

İhbar süresinde iş arama izni ne kadardır?

İş Kanunu'na göre ihbar süresi boyunca çalışan işçiye, mesai saatleri içerisinde günde en az 2 saat yeni iş arama izni verilmesi zorunludur ve bu sürelerden ücret kesintisi yapılamaz.

İhbar tazminatından hangi vergiler kesilir?

İhbar tazminatı ödemesinden gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Bu ödeme kaleminden SGK primi kesintisi yapılmamaktadır.